Kennisbank
Een kaart laat zien wat er speelt. Een causaal model laat zien wat er doorwerkt als je op één plek ingrijpt.
2026-07-17
Een themakaart beantwoordt de vraag: waar gaat dit eigenlijk over, volgens de groep zelf. Dat is veel, maar het is geen antwoord op de volgende vraag: als we hier iets doen, wat gebeurt er dan verderop?
Daarvoor moet je iets toevoegen dat de kaart niet bevat, namelijk richting.
Op een kaart liggen twee thema's naast elkaar omdat deelnemers ze vaak samen sorteerden. Dat betekent: ze horen bij elkaar in de beleving van de groep. Het betekent niet dat het ene het andere veroorzaakt, en al helemaal niet welke kant die invloed op gaat.
Dat onderscheid tussen samenhang en oorzaak wordt in de praktijk voortdurend overgeslagen, met beslissingen als gevolg die op drijfzand staan.
De oplossing is de groep er expliciet naar te vragen. Voor elk paar thema's: heeft het ene invloed op het andere, en hoe sterk? Deelnemers vullen dat in als een matrix. Waar de groep het eens is over een verband, komt er een sterke pijl; waar de meningen verdeeld zijn, een zwakke.
Wat je overhoudt is een netwerk van beïnvloedingen, gemaakt door de mensen die het systeem van binnenuit kennen.
Een kaart zegt wat er speelt. Een netwerk zegt wat er doorwerkt.
Met zo'n netwerk kun je iets doen wat met een kaart niet kan: een aanname doortrekken. Verhoog één thema en kijk waar dat effect landt. Deze techniek komt uit fuzzy cognitive mapping, waarbij effecten stap voor stap door het netwerk lopen tot het beeld stabiliseert.
De uitkomst is vaak contra-intuïtief. Het thema met de hoogste score is niet altijd het thema met de meeste doorwerking; soms zit het aangrijpingspunt bij iets bescheideners dat toevallig veel uitgaande verbindingen heeft.
Dit is geen voorspelling. Het model rekent door wat de groep denkt dat er samenhangt, niet wat er in de werkelijkheid gebeurt. Als de groep zich vergist, vergist het model zich mee.
De waarde zit dan ook ergens anders: het maakt de veronderstellingen van de groep expliciet en toetsbaar. Een scenario dat er onlogisch uitziet leidt tot de vraag welke aanname daar dan niet klopt, en dat is precies het gesprek dat je wilt hebben.
Zulke scenario's zijn onderdeel van de volledige versie; wat dat inhoudt staat bij Prijzen.
Leg je vraagstuk voor, dan zeggen we eerlijk wat er nodig is.
Neem contact op